1. Heimsljós. Halldór Kiljan Laxness 1939-40. Bækur þrjú og fjögur; Hús skáldsins og Fegurð himinsins. Það er miklu meira stíllinn en söguþráðurinn eða persónurnar sem fanga mig. Ljóðrænan. Í bók fjögur er efnisgrein sem gæti staðið ein sér sem ljóð. "Fegursta blómið það lifir í huldum stað...". Þessi efnisgrein er fallegasti prósatexti sem ég hef nokkru sinni lesið. Hún ein nægir til þess að bókin er mér stöðugt efst í huga og yljar mér alltaf jafn mikið um hjartaræturnar. "Allan daginn hugsar maður um það. Þegar maður sefur dreymir mann það. Maður deyr með nafn þess á vörunum."
2. Karitas - án titils. Kristín Marja Baldursdóttir 2004. Þessa bók las ég í sól og hita við blágrænt haf suður í Króatíu. Frískir vindar og hrjóstrug náttúran í bókinni færðu mig þó á augabragði norður í Atlantshaf, í harðbýlar sveitir Íslands. Kynslóðir íslenskra valkyrja fönguðu hug minn allan; lífsbarátta þeirra, ástir og list. Ofan á allt bættist svo geggjaður stíllinn - í senn ljóðrænn og skarpur eins og blanda af sunnanstormi og norðanbáli. Fólk náði ekki sambandi við mig fyrr en ég lenti aftur í veruleikanum í sögulok - nauðug viljug.
3. Meðan nóttin líður. Fríða Á. Sigurðardóttir 1990. Staðurinn er ein stofa á sjúkrahúsi, tíminn er ein nótt. En í þessu knappa rúmi og tíma er falin lífssaga nokkurra kynslóða íslenskra kjarnakvenna í kaldri og ógnvekjandi náttúru Hornstranda. Ég man ekki lengur atburðina en ég man enn hvernig söguþráðurinn
og stíllinn héldu mér fanginni í minni eigin hugarveröld sem fyrir mér varð jafn raunveruleg og lífið í umheiminum. Sennilega enn raunverulegri. Mig langar að lesa bókina aftur og halda svo í mína þriðju Hornstrandaferð með söguna í hjartanu...
4. Leyndardómar býflugnanna (The Secret Life of Bees). Sue Monk Kidd 2006. Við förum í ferðalag til Suður-Karólínu og aftur til 1960-70 og fáum að fylgjast með hinni móðurlausu 14 ára gömlu Lily og blökkukonunni Rosaleen sem gengur henni í móður stað. Kynþáttahatrið er steinninn sem veltir atburðarásinni af stað en rauði þráðurinn er ekki hatur, heldur kærleikur, hjá býflugnabændunum og systrunum May, June og August sem skjóta skjólshúsi yfir þær Lily og Rosaleen. Saga um lækningamátt ástar og fyrirgefningar, skrifuð af listfengi og næmi. Býflugurnar ásamt ilmi, visku og anda bókarinnar svífa yfir manni lengi eftir að augun hafa meðtekið síðasta punktinn. Sögunni lýkur semsagt ekki, hún lifir áfram í víðopnum skynfærum manns.
5. Englar alheimsins. Einar Már Guðmundsson 1993. Þessi bók er draumur. Ekki bara draumur um fjóra hesta þar sem sá fjórði hagar sér undarlega, hrasar, dettur og deyr. Heldur draumur í vöku - ólýsanleg og ógleymanleg upplifun. Stíllinn er gamansamur og alvarlegur í senn. Sagan jafn skondin og hún er sorgleg, jafn fyndin og hún er falleg. Grátbrosleg. Fjallar um skugga geðveikinnar sem hverfur ekki þótt maður kveiki eða slökkvi öll ljós alheimsins. Og geðveikin er um allt; "Kleppur er víða.
6. Stúlka með fingur. Þórunn Valdimarsdóttir 1999. Söguleg skáldsaga sem gerist á Suðurlandi. Um örlög ungrar stúlku sem finnst í snjóflóði af því hún heldur fingri upp úr snjónum. Um líf hennar í samfélagi sem enn er litað af stéttaskiptingu. Um ástir og sorgir, um hroka og tryggð. Vel skrifuð, spennandi og áhrifamikil. Það er mín heilaga þrenna í bókum - ég þarf ekki meira til að leggja hamnum og lyfta andanum á kreik.
7. Guds barmhärtighet (Miskunnsemi Guðs). Kerstin Ekman 1999. Fyrsta bókin af þremur í seríunni Vargskinnet. Bókin er skrifuð á sérlega fallegu máli en ég veit samt hvað hreif mig mest. Það voru heimarnir tveir sem mættust. Sagan gerist í Norður-Svíþjóð og í henni mætast lífssýn Samanna og Svíanna, siðir sveitafólks og borgarfólks, venjur frumstæðra og menntaðra, hugsunarháttur karla og kvenna. Árekstrarnir eru óteljandi milli gamalla tíma og nýrra. Skógarnir, vötnin, snjórinn og kuldinn setja sitt mark á líf allra. Maðurinn er hluti af náttúrunni.
8. Århundradets kärlekssaga (Ástarsaga aldarinnar). Märta Tikkanen 1978. Þótt ég sé ljóðaunnandi er þetta eina ljóðabókin sem ég hef lesið frá upphafi til enda oftar en einu sinni, stöðugt drifin áfram af sama áhuga, af sömu nautn og löngun til að vita meira. Segir það ekki allt? Efniviðurinn er ást; skortur á ást, leit að ást, ást á ást. Kannski mest af öllu þó viðleitnin til að lifa af í ástarsambandi í ójafnvægi. Formið er nakið samtal manneskju við aðra um allt þetta og enn meira.
9. Og sagði ekki eitt einasta orð. Heinrich Böll 1983. Þessa bók las ég fyrst rúmlega tvítug og skildi undireins að ég var ein ríkasta manneskja á jörðinni. Ég las hana aftur fyrir nokkrum árum síðan á sænsku og skildi aftur hve stórt ríkidæmi mitt er. Miðað við ungu hjónin í þessari þýsku skáldsögu eftirstríðsáranna. Formið vakti mig til vitundar um að allt er mögulegt - með eða án leyfis. Hér skiptast ungi maðurinn og unga konan á um að segja frá í fyrstu persónu í öðrum hvorum kafla. Lesandinn hefur því sömu skilyrði til að setja sig inn í hugsanir og tilfinningar beggja. Snilldarbragð!
10. Aðventa. Gunnar Gunnarsson 1976. Saga um villuráfandi rollur á þvælingi uppi um illviðrasöm íslensk öræfi. Og um smalann Benedikt sem stofnar lífi sínu í hættu við að leita þeirra á sjálfri jólaföstunni. Maður er nú ekki Íslendingur fyrir ekki neitt! Nei, það eru raunar ekki bara þessar rammíslensku aðstæður sem hrífa, heldur töfrarnir sem felast í þeim; trúmennskan, festan, tryggðin, viljastyrkurinn. Og svo náttúran sem bæði rollur og smali eru þáttur í - og náttúran í þeim. Saga sem eykur manni von, trú og bjartsýni á sjálfan sig, lífið og mannkyn allt. Ég les hana á hverri aðventu.
Farðu inn á www.bokmenntir.is til að ná þér í upplýsingar um íslenska höfunda og íslensk skáldverk.
UPP
