1. Hamingja. Hljómmjúkt orð, minnir mig á hringiðu sem dáleiðir mig... Felur í sér sterka mynd af takmarkalausri gleði, fegurð eða kærleika. Hét upphaflega "hamgengja" og þar sést myndin; maður gengur úr hamnum, finnur ekki fyrir ytra byrði sínu á meðan sálin ein ríkir, sameinuð öllu því sem er gott, fagurt og satt. Maður leysist upp en er þó stærri en nokkru sinni fyrr- þar til maður klæðir sig hamnum að nýju, þakklátur fyrir upplifunina og minnugur hennar þar til maður nær að leggja hamnum á ný...
2. Óður. Hljómur orðsins er í senn seiðandi og dálítið trylltur! Hann hæfir merkingu þess fullkomlega. Óður er kvæði eða skáldskapur en jafnframt æðigangur og óró, söngur og óp. Og hver veit betur en skáldin að áður en hvert nýtt ljóð er í höfn hafa geisað æðisgengnir stormar órór og innri átaka um huga þeirra? Það er úr hugarhræringunni sem innblásturinn kemur og skáldskapurinn verður til. Lognið kemur fyrst eftir á.
3. Kærleikur. Orðið glymur óneitanlega hart og hvæsandi í munni (andstætt mjúkum framburði "kärlek" í sænsku), næstum eins og foss, en þýðing þess er þeim mun unaðslegri. Nær yfir hlýjar hugsanir manns til allra sem eru manni hugþekkir eða kærir. Og ástundun þessara hlýju hugsana í garð þeirra sem eru manni kærastir er (eða ætti að vera) svo létt og leikandi - leikur í sjálfri sér, barnsleg gleði, ótrufluð af alvarleika þeirra fullorðnu sem hneigjast svo oft til að gera lífið flóknara en það er.
4. Menntun. Það er fyrst og fremst innihald orðsins sem ég hrífst af. Menntun er allt það sem gerir manninn að meira manni en hann var áður. Ekki meiri, í merkingunni stærri en aðrir menn, heldur meira, í merkingunni mennskari - fjarlægari hinum dýrunum í skóginum. Menntun þarf því ekkert að hafa með skólagöngu að gera, en getur gert það. Það er hægt að mennta sig heima hjá sér án þess nokkur viti, eða á þeysireið um lendur heims, fjarri öllum stofnunum. Og það er líka hægt að verma skólabekki áratugum saman án þess maður verði mennskari.
5. Nám. Er til mýkra orð í munni? Ég held ekki. Ég finn næstum bragðið af því; rjómasúkkulaði með chillifyllingu. Og er til stærri og stórkostlegri merking orðs sem sjálft er lítið sem konfektmoli? Nám er að nema eitthvað nýtt og gera það að hluta af sér og lífi sínu. Landnám er að nema nýtt land, gera það að sínu og rækta það af alúð allar götur síðan. Nám fer aðeins fram þegar maður tekur til sín nýjungar og leyfir þeim að hafa áhrif á sig, breyta sér til frambúðar. Maður verður ekki samur síðan. Enginn getur tekið námið frá manni, hvorki maður sjálfur né aðrir.
6. Dís. Töfrandi orð sem magnar fram eitthvað dularfullt í sál og sinni þegar maður segir það. Eitthvað óáþreifanlegt. Draumkennt. Fyrir innri sjónum manns bylgjast einhvers konar verur í slæðudansi... Merkir enda kvenkyns goðveru, gyðju. Af öðrum heimi. Það er lokkandi að tengja merkinguna við sænska orðið "dis" sem þýðir þokuslæða eða mistur. Kannski var það einmitt í mistrinu sem maður sá fyrst fyrir sér þessar óáþreifanlegu verur? Eða var það í draumi?
7. Veröld. Það er einhver óútskýranlegur galdur falinn í hljómi orðsins. Og ákveðinn alvarleiki - eins og í íslensku þjóðarsálinni yfirleitt. Eins og það sé háalvarlegt mál að vera til. En það er fyrst og fremst merkingin sem ég er skotin í. Þetta eru tvö orð. Ver þýðir maður. Öld þýðir mannsaldur eða tími. Orðið í heild má þannig túlka sem mannsævi. Annað orð fyrir veröld er "heimur" sem er bústaður mannsins á jörðinni. Heimur merkir þannig heimkynni mannkyns í rúmi meðan veröld er heimkynni mannsins í tíma. Eiginlega þurfum við nýtt orð, því við fæðumst inn í farveg bæði rúms og tíma, ekki satt? - Hvað með "heimöld"?
8. Rok. Ómstríður ómur orðsins kallar fram Ísland. Ég sé strax fyrir mér rok og rigningu bernskunnar. Finn það lemja á kinnum mér, hríslast um æðar mér. Svo kalt, svo blautt, svo hryssingslegt - en jafnframt hressandi. Hristir upp í manni. Ég sakna oft almennilegs íslensks roks og bý þó á Skáni þar sem menn standa hljóðir ef það brestur á með logni... Það besta við rokið er að maður finnur það ekki bara utan á sér, heldur líka innra. Það rýkur í tilfinningunum, stórviðri geisa um sálina. "Roka" er vindhviða í sálinni - m.ö.o. reiðikast. Til að finna hita þarf fyrst að vera kalt. Til að njóta sólar þarf áður að rigna. Hugarró er best að afstöðnu hugarroki.
9. Samfarir. Það er ákveðin hlýja innifalin í öllum "sam"-orðum, kannski bara af því það er gott og gaman að vera saman. Samhugur, samúð og samkennd gera þannig að verkum að maður er ekki einn í gleði sinni eða sorg. En samfarir slá öllu við. Elskendurnir leggja saman upp í ferðalag með fátt annað í veganesti en gleði líðandi stundar og löngun til að verða samferða. Á leiðinni hnjóta þeir eflaust um þúfur og steina en uppgötva að sama skapi nýtt útsýni og nýjar víðáttur. Þetta er sameiginlegt ferðalag langt út fyrir öll endimörk, frá líkama til sálar, frá jörðu til himins.
10. Belja. Ég fer í gott skap í hvert skipti sem ég heyri þetta orð, hvort heldur það hljómar í mínum eigin eða annarra munni. Það er eitthvað ósegjanlega fyndið við það. Eitthvað sem kitlar. Og ekki er myndin bak við orðið síðri; þessi yndislega skepna með sín stóru, blíðu og djúpu augu, sem jafnt búa yfir stóískri ró og yfirgengilegri þrjósku. Munnurinn sem stöðugt japlar á tyggjói. Eyrun sem óaflátanlega fæla burt flugur. Ég er þakklát fyrir að hafa fengið að alast upp með þessum elskum í sveitinni á sumrin. Ég man þegar þær tróðu mér um tær í fjósinu og ekkert í heimi gat fengið þær til að færa þungann yfir á hina hliðina. Ég man líka þegar þeim var sleppt út á vorin, hvernig þær hentust eins og vitstola unglingar um hlaðið með halann á lofti og tryllingslegan glampa í augum. Man að ég trylltist sjálf - af hlátri og skelfingu!
UPP
